Het langstlevende testament is opgesteld voor de Nederlandse situatie

Vandaag kom ik in mijn rubriek weer eens terug op het Nederlandse langstlevende testament. Een heel mooie juridische constructie, waarbij het de bedoeling is om de langstlevende echtgenoot volledig verzorgd achter te laten en de volledige beschikking over de goederen van de nalatenschap te laten behouden. Spanje kent zelf geen langstlevende testament, maar zal een goed opgesteld Nederlands testament respecteren. De Spaanse wetgeving zegt namelijk dat in eerste instantie op de nalatenschap van een Nederlander de Nederlandse wetgeving van toepassing is.

Definitie
Het vroegere langstlevende testament is een dermate gebruikelijk testament van Nederlanders, dat vanaf 1-1-2003 iedereen die geen testament heeft opgesteld “automatisch” een langstlevende testament heeft. Dat wordt dan ook sindsdien de verdeling volgens de wet, oftewel “wettelijke verdeling” genoemd. De werking is als volgt: de langstlevende ouder en de kinderen worden voor gelijke delen tot erfgenaam benoemd. Vervolgens moeten bij de verdeling alle goederen en schulden aan de langstlevende ouder worden toebedeeld en krijgen de kinderen slechts een vordering op deze ouder; uitgedrukt in een geldbedrag. De kinderen staan dus als het ware in de wacht om hun gedeelte te krijgen.

Probleem 1
Mooier kan het niet, zo lijkt het. Dat is echter totdat er belasting over de nalatenschap betaald moet worden. In Nederland heeft de langstlevende een belastingvrijstelling van 600.000 euro. In veel gevallen zal deze dan ook geen belasting hoeven te betalen. De belastingdienst wil echter wel meteen afrekenen over het deel van de kinderen. (Als de langstlevende de nalatenschap volledig opmaakt, zou de fiscus achter het net vissen en dat wil ze natuurlijk niet.)

De Spaanse fiscus redeneert voledig anders. Die zegt dat als de langstlevende een goed in Spanje erft, dat deze dan over de volledige verkrijging in Spanje erfbelasting moet betalen. Als het Spaanse vermogen op naam van de langstlevende gezet wordt, dan zal deze daarover belasting moeten betalen. De Spaanse fiscus heeft geen boodschap aan de schuld aan de kinderen.

Zo wordt er dus twee keer over de Spaanse goederen betaald ! De langstlevende noch de kinderen kunnen in Nederland het dubbel betaalde terugvorderen, want geen van hen heeft dubbel betaald! In Spanje betaalde namelijk de langstlevende en in Nederland de kinderen.

Probleem 2
Bij het overlijden van de langstlevende is het volledige vermogen dat in Spanje aanwezig was nu op naam van de langstlevende gesteld. Bij diens overlijden gaat datgene wat eerder op naam van de langstlevende gesteld is nu weer over naar de kinderen en wordt nogmaals belast. Dat is dus de derde keer dat hetzelfde stukje vermogen belast wordt ! De schrale troost is dat de kinderen nu wel het in Spanje betaalde in Nederland kunnen compenseren. Een vierde betaling wordt hen zo bespaard !

Een berekening
In het geval een echtpaar met één kind een gemeenschappelijk vermogen in Spanje bezit van bijvoorbeeld 200.000 euro, waarvan 100.000 de nalatenschap van de eerste ouder vormen, moet er ruwweg rekening worden gehouden met een betaling van 5.000 euro aan erfbelasting over het gedeelte van het kind in Nederland en 10.000 over het gedeelte van de ouder in Spanje. Bij de tweede vererving houdt de Spaanse fiscus geen rekening met de vordering van het kind die ontstaan is op basis van de eerste nalatenschap, en over de door de langstlevende geërfde helft moet opnieuw 10.000 aan erfbelasting in Spanje betaald worden. (los van nogmaals 10.000 over de andere helft). Als de ouders kort na elkaar overlijden, moet er in korte termijn dus 25.000 euro over een verkrijging van 100.000 euro aan belasting betaald worden. En dan hebben we het hier nog over relatief lage vermogens.

Maatregelen
Besparing kan bereikt worden, doordat kinderen op basis van het testamen daadwerkelijk bezittingen ontvangen, maar dit gaat ten koste van de langstlevende-bescherming. Dit is uiteraard niet altijd een goede oplossing. Er zijn echter heel wat maatregelen die getroffen kunnen worden om deze extreme belastingbetaling te voorkomen, óók zonder dat de positie van de langstlevende hierdoor aanmerkelijk wordt verslechterd. De inhoud van deze clausules, die ervoor zorgen dat de langstlevende toch alle macht in handen houdt, is echter sterk afhankelijk van de persoonlijke situatie.

Conclusie
Het langstlevende testament is opgesteld voor de Nederlandse situatie; de Nederlandse wetgeving en belastingregels zijn op elkaar afgestemd. In Spanje kan het echter grote fiscale nadelen hebben. Het is belangrijk dat Nederlanders met een expert hun situatie bestuderen en eventueel hun testament laten aanpassen om te voorkomen dat er onnodig veel belasting betaald moet worden.

Deze column wordt verzorgd door RenatoZanardi (Hak & Rein Vos notarissen te Lelystad) en Erik de Haan (Kompas Consulting), een samenwerkingsverband aangaande de advisering van Nederlanders met bezittingen in Spanje (erfrecht, successierecht, nalatenschapsplanning en -afwikkeling). Erik de Haan is fiscaal adviseur Spanje en RenatoZanardi is Nederlands notaris en erfrechtadviseur Spanje. Zij werken nauw samen met Erik's echtgenote, de enige Nederlands sprekende Spaanse notaris. Zie ook onze advertentie elders in dit blad.